Tijdens de Meet UP op 6 maart gaf Emiel Heijnen toelichting op de nieuwe invulling van het examenvak  CKV (Culturele en Kunstzinnige Vorming) in de bovenbouw Havo/VWO. Via het LKCA is het aangenomen advies van de Vernieuwingscommissie en informatie over de totstandkoming te vinden. De keuze van het kabinet om het vak te verstevigen en meer ruimte te bieden aan een schooleigen beleid liggen hieraan ten grondslag.
Ik reflecteer via deze weg graag op de Meet Up met Emiel en de aansluiting met De Cultuur Loper.

Schooleigen beleid 

Allereerst sluit het schooleigen beleid mooi aan bij De Cultuur Loper, waarin scholen worden ondersteund om te komen tot hun eigen ambities en meerjarenvisie om daar vervolgens hun activiteitenprogramma aan te koppelen. 

Opvallend in het vernieuwingsplan is wel dat daarmee ook meteen de verplichting aan leerlingen om actieve deelname aan zes tot acht culturele activiteiten te schrappen (een uitgangspunt geformuleerd door het kabinet). Emiel Heijnen gaf aan dat dit ruimte gaf aan scholen in remote area’s (de Hogeberg in Texel) om hun eigen beleid te voeren.

In het kader van De Cultuur Loper is dit een bijzondere conclusie, omdat de afgelopen vier jaar in het primair onderwijs is gebleken dat actieve deelname aan culturele activiteiten vrijwel nooit haaks staat op de ambities en visie van school. Het is vaak een essentieel onderdeel waar scholen graag aan willen werken, maar door de complexiteit soms nog begeleiding in vragen. 

De adviescommissie is wel gekomen tot een omschrijving waarin staat dat kunst en cultuur het liefst wordt ervaren in levensechte en professionele contexten. Een duidelijke aansporing tot het verlaten van het klaslokaal en de school. Je kunt hierbij denken aan deelname als publiek, achter de schermen of aan het maakproces (van hen zelf of van een professioneel kunstenaar). Deze vormen van deelname sluiten mooi aan bij de drie domeinen die in De Cultuur Loper worden beschreven.

Kunst centraal

Een essentieel punt binnen het vernieuwde CKV is het belang van professionele kunsten (Domein 3 binnen De Cultuur Loper).  Dit is ook meteen een belangrijke uitnodiging aan CKV docenten, zij hebben namelijk de ruimte om zelf vorm te geven aan de manier waarop zij de kunsten een plek geven binnen het programma. Het aangenomen advies tot vernieuwing gaat over het wat het is aan de docenten om zelf vorm te geven aan het hoe.

De Domeinen binnen CKV

De kunsten komen tijdens de Meetup wel voorbij als Emiel Heijnen de vier domeinen verkennen, verbreden, verdiepen en verbinden toelicht.

Met name bij de bespreking van Domein B (Verbreden) wordt duidelijk dat docenten zich senang voelen in hun rol als onderwijsmaker, waarin zij het hoe bepalen. De docenten in de zaal wordt namelijk gevraagd om aan de hand van -in het advies geformuleerde- dimensies vragen te verzinnen bij bepaalde kunstwerken. Zo is er aandacht voor ‘Voices of Finance’ van Clara van Gool en wordt de lift-scene besproken, waarin een danser het kleine oppervlak gebruikt om de frustratie en onzekerheid van de bankier te tonen. Er wordt gevraag naar het fragment te kijken door een bril van de dimensie feit-fictie en te bedenken welke vraag je daarbij zou kunnen stellen. Een logische vraag is hoe fictie (dans, beweging, compositie) bijdraagt aan de feiten (de uitgesproken quote van de de bankier). Een overzichtje van de dimensies binnen het domein verbreden:

  • Feit en fictie 
  • Schoonheid en lelijkheid 
  • Autonoom en toegepast 
  • Ambachtelijk en industrieel 
  • Amusement en engagement 
  • Digitaal en analoog 
  • Individueel en coöperatief 
  • Traditie en innovatie 
  • Herkenning en vervreemding 
  • Monodisciplinair, multidisciplinair, interdisciplinair 
  • Lokaal en globaal 

 

Onderzoekend vermogen

Naast het verbreden besprak Heijnen uitgebreid het domein verdiepen. Hij verbond dit aan het het onderzoekend vermogen van leerlingen en besprak hoe het voor veel mensen ogenschijnlijk haaks staat op het creatief proces (zie foto). Onderzoeken wordt geassocieerd met de wereld van wetenschap, experimenten in het laboratorium en uitgebreide research papers met academische kaders. Kunst gaat over gevoel, esthetiek en experiment. Deze archetypische tegenstelling wordt ontkracht zodra je het onderzoek van een kunstenaar, recensent of kunsthistoricus gaat analyseren. Om te komen tot een goed resultaat is een kunstenaar in zijn creatief proces continu aan het onderzoeken hoe iets voelt, hoe iets overkomt en wat werkt en wat niet. In het domein 'verdiepen' komt onderzoek in beide verschijningsvormen aan bod. Binnen De Cultuur Loper is het onderzoekend vermogen één van de compententie-pilaren, naast het creërend en reflecterend vermogen.

 

Cijfers geven

Ook is er geadviseerd om wel een cijfer te geven voor CKV. Heijnen beschrijft tijdens de Meet Up dat dit gedaan is om het vak een serieuze plek te geven naast de andere vakken. In het verleden is gebleken dat wanneer CKV als enige niet resulteert in een cijfer, dat het vak daardoor niet serieus wordt genomen door leerlingen en collega’s. Een verfrissend standpunt in een tijd waarin veel wordt gesproken over het afrekenen met de afrekencultuur.

Gelukkig blijkt in het gesprek achteraf dat de manier waarop een cijfer tot stand komt volledig aan de docenten zelf. Opnieuw blijkt dat het aangenomen vernieuwingsadvies gaat over het wat, niet over het hoe.

In het nagesprek wordt hier nog wat verder op ingegaan en komen er een aantal mooie voorbeelden voorbij waarin in reflectie-gesprekken met leerlingen leiden tot een cijfer. Ook dit sluit mooi aan bij de De Cultuur Loper en de belangrijke rol die reflectie hierin inneemt. Ook is de verbinding met Het Cultureel Zelfportet dan snel gemaakt.

Docenten aan zet

Het is al vaker gezegd en blijft een essentieel punt. De kaders zijn bepaald, nu is het aan de docenten om te laten zien hoe deze kaders leiden tot mooie leermomenten van leerlingen. Hoe docenten dat gaan doen is aan de docenten zelf. Dit sluit ook naadloos aan bij De Cultuur Loper waarin docenten begeleid worden bij het vertalen van hun ambities en visie naar coherente, samenhangende activiteitenprogramma's voor de leerlingen. Hoe die programma's eruit gaan zien is vooraf niet duidelijk al voor iedereen anders zijn. Die ruimte voor eigen inbreng zie je dus zowel terug in het nieuwe CKV programma, als in De Cultuur Loper.